Самарқандда “Мотуридийлик &ндаш; бағрикенглик, мўтадиллик ва маърифат таълимоти” мавзусида халқаро илмий-амалий конференсия ўтказилмоқда.
Дин ишлари бўйича қўмита, Имом Мотуридий, Имом Бухорий, Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот марказлари, Ўзбекистон халқаро ислом академияси, Ислом сивилизацияси маркази, Ўзбекистон мусулмонлари идораси томонидан ташкил этилган анжуманда дунёнинг ўттизга яқин давлатидан муфтийлар, исломшунос ва диншунос олимлар, диний-маърифий соҳа вакиллари иштирок этмоқда.
Конференсиянинг илк кунида иштирокчилар Самарқанднинг диққатга сазовор жойлари, муқаддас қадамжоларини зиёрат қилиб, улуғ алломаларга бешик бўлган қадим шаҳар тарихи билан танишдилар.
&ndaş; Samarqand ziyorati davomida Imom Moturidiy maqbarasi, Şohi Zinda majmuasi va Registon maydonida böldik, &ndaş; deydi Malayziya Islomni anglaş instituti direktori örinbosari, professor Mohd Yusuf Usmon. &ndaş; Uşbu qadamjolarda bölib şuni angladimki, Samarqandga sayohat qilgan kişi uçta taassurotga ega böladi. Birinçisi &ndaş; bu jismoniy taassurot, yaʼni közi bilan körgan tarixiy obidalar mahobatini his qiladi. Ulardan zavq oladi. Ikkinçisi &ndaş; maʼnaviy taassurot. Bunda azaldan özbek xalqining maʼnaviy dunyosi boy bölganligi, ilm-maʼrifat neçoğlik uluğlanganligini anglaydi. Betakror sanʼat namunalaridan bahra olib, maʼnaviy dunyosi boyiydi. Uçinçi taassurot &ndaş; ilmiy taassurot. Buni anglaş biroz muşkul bölsa-da, lekin tarixning öçmas ildiziga aylangan muqaddas qadamjolarga muhrlangan bebaho maʼlumotlar moziyni köz oldingizda gavdalantiradi. Şunday ekan, nima uçun bu manzil- makon sayyohlik markaziga aylanmasligi kerak?! Öylaymanki, Samarqandning turistik salohiyati yil sayin ortib, bundan-da rivojlanadi.
Мотуридийшунос олим, Анқара университети профессори, доктор Сўнмез Кутлу ҳам ўз таассуротлари билан ўртоқлашиб, улуғ алломани ўрганишнинг бугунги кундаги аҳамиятига алоҳида тўхталди.
&ndaş; Imom Moturidiy hazratlari qadamjosini ziyorat qilganimiz bizga özgaça ruhiy kuç bağişladi, &ndaş; deydi doktor Sönmez Kutlu. &ndaş; Bu zaminning neçoğlik buyukligi tarixdan barçaga maʼlum. Bugun diqqatga sazovor joylarda bölib, butun dunyo ahli bu yerga talpinayotganligi guvohi böldik. Nega? Çunki, bu yerda şunday uluğ zotlar tuğilib, dunyo ilm-fani rivojiga ulkan hissa qöşganki, buni dunyo eʼtirof etadi. Şunday zotlardan biri alloma Imom Moturidiydir. Moturidiy Islom dunyosining eng uluğ zotlaridan biri. U uzoq umr körib, bizga Islomni töğri anglaşimiz uçun köplab asarlar qoldirdiki, bugun ham uşbu asarlar öz qimmatini yöqotmagan va ular hamon asosiy öquv qöllanmalar hisoblanadi. Xususan, Abu Mansur Moturidiyning "Таъвилот ал-Қуръон" асарини алоҳида қайд этиб ўтишим лозим. Ушбу асар Қуръоннинг бошдан охиригача тўлиқ тафсири ҳисобланиб, ҳорзиргача бу даражада батафсил, тўлиқ шарҳланган ундан бошқа асар ёзилмаган.
Мотуридийнинг таълимотини ўрганиш ислом олами учун жуда зарур деб ҳисоблайман. Чунки, дунёни англаш, унда тинчлик ва осойишталикни сақлашнинг ягона йўли илм-маърифат эканлиги ул зотнинг асарлари мазмун-моҳиятини ташкил қилади. Аллома шундай ёзади, “Агар маҳалладан бир толиби илм чиқса, уни бутун маҳалла қўллаб-қувватласин, чунки у эртага бутун маҳаллани ўқимишли қилиши мумкин”. Ҳақиқатда ҳам шундай.Жамиятда ўқимишли авлод кўпайса, уни бошқариш ҳам, мамлакатни ривожлантириш ҳам осон кечади. Ислом дунёсида шундай ибора бор: Қуръон Маккада нозил бўлди, Қоҳирада ўқилди, Истанбулда ёзилди, Самарқандда унинг моҳияти англаб етилди. Буни Мотуридий амалга оширди. Яъни Ислом динининг асл моҳияти нималигини улуғ алломамиз ўз асарлари орқали оммага тушунтириб, асл талқин моҳиятини англаб етишимизга замин яратди. Шу боис, бугун бутун дунё исломшунослари алломанинг шахсияти, таълимотини ўрганиб, тадқиқотлар давомида тўпланган янгиликларни кенг тарғиб қилиш билан Мотуридийнинг оммалашишига ҳисса қўшишни мақсад қилганмиз. Бу йўлда бизни қўллаб-қувватлаётган, шароит яратаётган Ўзбекистон ҳукуматига ҳам миннатдорлик билдираман.
Манба: УзА
